ASKERİN GÖREVİ MİLLETİN BİLGİSİ DIŞINDA KALAMAZ !..
Mekke Anlaşması artık Meclisin önünde.
Dolayısıyla tartışmanın sorusu da değişti: Türkiye’nin hangi yükümlülükleri üstlendiğini, bunların nasıl uygulanacağını ve doğabilecek askerî risklerin kim tarafından denetleneceğini konuşmalıyız.
TBMM kayıtlarına göre, onaylamayı uygun bulma teklifi 21 Ekim 2026’da 2/3961 esas numarasıyla kayda alındı.
Esas komisyon Dışişleri, tali komisyon Millî Savunma Komisyonu.
25 Ekim itibarıyla teklif hâlâ komisyonda; görüşmenin 27 Ekim’de yapılması planlanıyor.
Meclise sunulmuş olması, onaylandığı ve yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor.[1][2]
Üç maddelik kanun teklifiyle onaylanması istenen anlaşma ise 16 maddeden oluşuyor.
Bu ayrım önemli: Milletvekillerinin önüne gelen kısa kanun metni, arkasındaki uzun vadeli yükümlülüklerin dikkatle incelenmesi ihtiyacını azaltmıyor.[3]
☆☆☆
Tehdidi kim tanımlayacak?
Birinci madde, henüz saldırı gerçekleşmeden tehdit veya tehlikenin giderilmesi için geniş bir hareket alanı tarif ediyor.
İkinci madde, dış kaynaklı silahlı saldırıyı ortak saldırı sayıyor; yardımın niteliği ve kapsamının değerlendirilmesini de düzenliyor. Beşinci madde operasyonel düzeyde terörle mücadele işbirliğini öngörüyor.[4]
Böylece önümüze temel bir soru çıkıyor: Üç ülke aynı olaya farklı anlamlar yüklerse, Türkiye’nin hangi ölçüde yükümlülük üstlendiğine kim karar verecek?
Bir müttefikin tehdit değerlendirmesini benimsememek, anlaşmaya aykırılık sayılacak mı?
Devlet dışı bir silahlı grubun saldırısı hangi koşullarda ortak savunma kapsamına alınacak?
Cumhuriyet’te Çiğdem Bayraktar Ör’ün 25 Ekim tarihli eleştirisi; tehdit kavramının genişliği, coğrafi kapsam, terör tanımı ve karar mekanizmasındaki belirsizliklere dikkat çekiyor.
Bu itirazlar, anlaşmayı peşinen savaş ilanı saymadan da ciddiye alınabilir. Asıl ihtiyaç, kriz çıkmadan uygulanacak ölçülerin açıklığa kavuşturulmasıdır.[5]
☆☆☆
Gerekçe ile bağlayıcı metin arasındaki mesafe var mı?
Teklifin gerekçesi, kolektif savunmanın kendiliğinden işlemeyeceğini, istişare ve mutabakatla karar alınacağını belirtiyor.
Bu açıklama önemlidir.
Ancak gerekçedeki güvenceyi, anlaşmanın uygulanmasında herkesin aynı biçimde okuyacağı açık hükümler ve somut karar usulleriyle desteklemek gerekir.[3]
On birinci madde iç hukuku ve uluslararası hukuku saklı tutuyor.
On ikinci madde mevcut uluslararası yükümlülükleri koruyor.
Bunlar anayasal denetimin sürdüğü yönünde önemli dayanaklardır.
Fakat uygulamada iç hukuk güvencesinin nasıl işletileceği de Meclis önünde açıklanmalıdır.[4]
☆☆☆
Anayasa’nın 90. maddesindeki uygun bulma süreciyle 92. maddesindeki asker gönderme rejimi farklı hukuki işlemlerdir.
Üstelik 92. madde uluslararası antlaşmaların gerektirdiği haller için istisna da içeriyor.
O nedenle bu anlaşmanın her türlü konuşlandırmaya peşinen izin verdiğini söylemek de, her faaliyetin mutlaka yeni bir tezkereye bağlandığını ileri sürmek de isabetsiz olur.
Somut görev ve hukuki dayanak belirleyicidir.[6]
☆☆☆
Reuters’ın 21 Ekim tarihli haberinde, adının açıklanmasını istemeyen bir AKP milletvekili, anlaşmanın onaylanmasından sonra Suudi Arabistan’a askerî personel gönderilmesi için ayrıca yetki talep edileceğini söylüyor.
Haberde başlangıçta teknik ve savunma desteğinin düşünüldüğü aktarılıyor.
Bu bir haber kaynağının açıkladığı plandır; kabul edilmiş tezkere veya gerçekleşmiş sevk kararı olarak sunulamaz.[7]
☆☆☆
Savunma desteği de risk taşır:
Hükümetin anlaşmayı bölgesel caydırıcılık ve savunma sanayii işbirliğiyle gerekçelendirdiğini görmezden gelemeyiz.
Ortak üretim ve teknoloji geliştirme, Türkiye açısından yarar sağlayabilir.
Ancak ekonomik ve teknolojik kazanımlar, askerî yükümlülüklerin belirsiz bırakılmasını haklı çıkarmaz.[3]
Altıncı madde konuşlanma ve müşterek faaliyetleri, dokuzuncu madde istihbarat paylaşımını, onuncu madde ise savaş ve barışta lojistik desteği kapsıyor.
Dolayısıyla yükümlülüğü yalnız cepheye muharip birlik göndermek üzerinden tartışmak eksik kalır.
İstihbarat, mühimmat ve teknik personel desteğinin de çatışmanın seyri üzerinde sonuçları olabilir.[11]
☆☆☆
Savunma amaçlı görev tanımı, görevin risksiz olduğu anlamına gelmez.
Hava savunma sistemi işleten personelin güvenliği nasıl korunacak?
Görev alanı saldırıya uğrarsa angajman kuralları ne olacak?
Destek faaliyeti genişlerse yeniden siyasi karar gerekecek mi?
Bu soruların cevapları, personel gönderildikten sonra aranamaz…
☆☆☆
Naim Babüroğlu’nun 10 Ekim’deki uyarısı, yeni Meclis sürecinde de önemini koruyor: Suudi Arabistan’ın savunmasına katkı ile Yemen’deki savaşın tarafı haline gelme riski arasındaki sınırın korunması gerekir.
Bu yazı yeni bir gelişmenin kanıtı değil, bugün de yanıt bekleyen stratejik bir uyarıdır.[8]
Yemen, İran ve Pakistan-Hindistan gerilimleri bakımından farklı senaryoların değerlendirilmesi de gerekir.
Birinin gerçekleşeceğini kesin biçimde ilan etmek yerine, her senaryoda Türkiye’nin yükümlülüğünün nerede başlayıp nerede biteceğini sormalıyız.
İttifakın değeri, en zor ihtimal karşısında da anlaşılabilir kurallara sahip olmasıyla ölçülür…
☆☆☆
On yıllık bağın hesabı iyi yapılmalıdır.
On altıncı madde süresiz yürürlüğü, olağan çekilmeyi ise yürürlüğe girişten on yıl sonrasına bırakıyor; en az üç aylık bildirim istiyor.
Önceden kararlaştırılmış ve sürmekte olan faaliyetler çekilmeden etkilenmiyor.
Gizlilik yükümlülükleri de devam ediyor.[9]
Bu, bugünkü tercihin gelecek yönetimlerin hareket alanını da etkilemesi demektir.
On yılda bölgesel dengeler, hükümetler ve tehdit algıları değişebilir.
Türkiye’nin neden böyle bir süreyi kabul ettiği, elde edeceği somut faydalarla açıklanmalıdır.
Bu hüküm, uluslararası hukuktaki bütün olağanüstü sona erdirme imkânlarını ortadan kaldırıyor diye okunamaz; fakat anlaşmanın kendi olağan çıkış yolu açıkça sınırlandırılmıştır.
Yorum farkında İngilizce metnin esas alınması da üç dildeki karşılıkların hukukçular tarafından birlikte incelenmesini gerektiriyor.
Bu teknik tercih tek başına sakınca kanıtı değildir; bağlayıcı ifadenin doğru anlaşılması bakımından önem taşır.[11]
☆☆☆
Sekizinci maddenin uygulama protokollerine alan açması da denetim ihtiyacını büyütüyor.
On üçüncü maddenin bilgi gizliliği ise gizli savaş maddeleri bulunduğunun kanıtı değildir.
Askerî sırların korunması anlaşılabilir; üstlenilen yükümlülüklerin demokratik denetimi de aynı ciddiyetle korunmalıdır.[4]
Meclis, tehdit değerlendirmesini, komuta ilişkisini, görev sınırlarını ve mali yükü açıklığa kavuşturmalıdır.
Protokollerin hangi hukuki usulle yapılacağını ve milletvekillerinin hangi belgeleri inceleyebileceğini de bilmeliyiz.
Operasyonel ayrıntıların korunması, denetimin tümüyle kaldırılması anlamına gelemez…
☆☆☆
Anlaşma metninin ortaya çıkması tartışmayı bitirmedi; daha somut hale getirdi.
Artık yalnız bilgi isteyen sorularımız yok.
Okuduğumuz hükümlerin sonuçlarını sorgulayan sorularımız var.
Mehmetçiğin üstleneceği görev, geniş ifadelerle geleceğe bırakılmış bir karar olamaz.
Millet adına taahhüt üstlenenler, bunun gereğini, sınırını ve bedelini de milletin önünde açıklamalıdır.
Meclisin görevi, kendisine gönderilen metni onaylamaktan önce, o metnin Türkiye’ye ne yüklediğini
Ortaya koymaktır…
Av. Cemil Can
KAYNAKLAR VE BAĞLANTILAR
[1] TBMM, 2/3961 esas numaralı teklifin güncel işlem kaydı. Başkanlığa geliş 21 Ekim 2026; kontrol tarihi 25 Ekim 2026.
https://tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/76de0ac1-3535-415a-8a7a-01a15e0c9a71
[2] Anadolu Ajansı, 22 Ekim 2026, 27 Ekim için açıklanan komisyon görüşme planı.
[3] TRT Haber / AA, 21 Ekim 2026, kanun teklifinin gerekçesi ve hükümetin amaç açıklaması.
[4] TBMM resmî dosyası: kanun teklifi, genel gerekçe ve Türkçe, Arapça, İngilizce anlaşma metinleri. PDF’de 6. sayfa genel gerekçe; 8–12. sayfalar Türkçe maddeler.
[5] Çiğdem Bayraktar Ör, Cumhuriyet, 25 Ekim 2026, “Mekke Antlaşması’nın 5 kusuru”. Eleştirel değerlendirme.
https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/cigdem-bayraktar-or/mekke-antlasmasi-nin-5-kusuru-2549952
[6] Anayasa Mahkemesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.90 ve m.92.
https://anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/
[7] Reuters, 21 Ekim 2026, “Turkey plans mandate to send military personnel to Saudi Arabia, ruling party official says”. İsmi açıklanmayan milletvekiline dayanan plan haberi.
[8] Naim Babüroğlu, Sözcü, 10 Ekim 2026, “Mekke İttifakı ve Türkiye’nin sınavı”. Meclise sunuluştan önce yayımlanmış stratejik değerlendirme.
https://www.sozcu.com.tr/mekke-ittifaki-ve-turkiye-nin-sinavi-p367765
[9] DHA, 20 Ekim 2026, “Mekke Anlaşması teklifi TBMM’de”. Süre ve çekilme hükümlerinin aktarımı; resmî metinle karşılaştırılmıştır.
https://www.dha.com.tr/yerel-haberler/ankara/mekke-anlasmasi-teklifi-tbmmde-2966390
[10] Associated Press, 22 Ekim 2026, “How the Mecca defense agreement between Turkey, Pakistan and Saudi Arabia will work”. Uluslararası haber dosyası ve ek okuma.
https://apnews.com/article/b96277475d9332672104d223a91eb3db
[11] TRT Haber, 20 Ekim 2026, “Mekke İttifak Anlaşması TRT Haber’de”. Maddelerin tam metni ve dil hükmünün aktarımı.
https://www.trthaber.com/haber/gundem/mekke-ittifak-anlasmasi-trt-haberde-960642.html
Bunları da beğenebilirsiniz
“ALLAH’IN İZNİ” İLE KAFANI KESİYORUM!..
KORONA’YA KURBAN OLURUM!..
